Acilde Fizik Muayene Dersleri — Ders 1
Odaklanmış Muayene: Önce Tehlikeyi Gör
💊 Tek cümlede ders
Acil serviste fizik muayene, bütün sistemleri sırayla taramakla başlamaz: önce kritik hastayı tanı, saptadığın tehdidi hemen yönet, sonra yakınmaya odaklan ve hastayı yeniden değerlendir. ABCDE yaklaşımının temel sırası budur. Resuscitation Council UK
🎯 İlk bakış: Kapıdan sedyeye
Hastaya yaklaşırken konuşup konuşamadığına, solunum eforuna, cilt görünümüne, bilinç durumuna ve belirgin kanamaya bak. Aynı anda solunum sayısı, SpO₂, nabız, kan basıncı, ateş ve bilinç düzeyini edin. Kritik görünen hastada monitörizasyonu ve ekip desteğini erken başlat. Normal görünen tek bir ölçüm, kötüleşen klinik görünümü geçersiz kılmaz. Resuscitation Council UK
🩺 Adım adım: ABCDE
| Basamak | Odaklanmış muayene | Acil eylem gerektiren bulgu |
|---|---|---|
| A — Havayolu | Konuşma, ses değişikliği, stridor, sekresyon ve ağız içini değerlendir. | Konuşamama, belirgin obstrüksiyon, havayolunu koruyamama |
| B — Solunum | Solunum sayısı ve eforu, göğüs hareketlerinin simetrisi, oskültasyon ve SpO₂’ye bak. | Ağır solunum sıkıntısı, tükenme, siyanoz, asimetrik göğüs hareketi |
| C — Dolaşım | Nabız, kan basıncı, cilt perfüzyonu, kapiller dolum ve kanama odağını değerlendir. | Şok görünümü, kontrolsüz kanama, belirgin perfüzyon bozukluğu |
| D — Nörolojik durum | Bilinç, pupiller, lateralizan bulgular ve yatak başı glukozu kontrol et. | Yeni bilinç değişikliği, nöbet, yeni fokal defisit |
| E — Soy ve incele | Yakınmaya göre gerekli alanları gör; döküntü, travma izi ve gizli kanamayı ara. Muayene sonrası hastayı ört. | Yaygın purpura, ciddi travma bulgusu, fark edilmemiş kanama |
Her basamakta kural: Yaşamı tehdit eden bir sorun bulursan sonraki harfe geçmeden yardım çağır ve tedaviye başla. Girişimin etkisini tekrar muayene ederek kontrol et. Resuscitation Council UK
🔎 ABCDE’den sonra: Yakınmaya göre odaklan
- Göğüs ağrısı: Solunum eforu, akciğer sesleri, nabız ve perfüzyon; uygun hastada alt ekstremiteler.
- Karın ağrısı: Ağrının yeri, distansiyon, hassasiyet, defans ve periton irritasyonu; gerektiğinde kasık muayenesi.
- Baş ağrısı veya güçsüzlük: Bilinç, konuşma, kraniyal sinirler, kuvvet ve yürüme; güvenli değilse hastayı yürütme.
- Ekstremite ağrısı veya travma: Deformite, açık yara, distal dolaşım, duyu ve motor işlev; müdahaleden sonra tekrar kontrol.
Bu liste muayenenin sonu değildir. Bulgular ve ayırıcı tanı, hangi bölgeye yeniden bakacağını belirler.
✅ Yap / 🚫 Yapma
Yap: Hastayı muayene öncesinde bilgilendir; mahremiyeti koru. Ağrılı bölgeye uygun biçimde yaklaş. Pozitif bulguyu, önemli negatif bulguyu ve muayenenin saatini kaydet. Analjezi, sıvı veya başka bir müdahale sonrasında ilgili bulguları yeniden değerlendir.
Yapma: Tetkik sonucu beklerken belirgin solunum sıkıntısını ya da şok bulgularını erteleme. “Akciğer sesleri doğal” gibi genel bir kayıtla hastanın asıl yakınmasına ilişkin muayeneyi geçiştirme. Tek seferlik normal muayeneyi taburculuk için tek başına yeterli sayma. Acil tıp pratiğinde odaklanmış öykü ve muayene ile gözlem ve yeniden değerlendirme ayrı temel becerilerdir. acep.org
🚩 Bu derste kaçırılmaması gereken kırmızı bayraklar
Konuşamama veya stridor; artan solunum eforu ya da tükenme; şok görünümü; yeni bilinç değişikliği veya fokal nörolojik bulgu; kontrolsüz kanama; hızla değişen muayene bulguları. Bu bulgularda yakınmaya özgü ayrıntılı muayeneyi bekletip resüsitasyon alanında eş zamanlı değerlendirme ve tedaviye geç. Resuscitation Council UK
👩⚕️ Düzeye göre dikkat noktası
| Düzey | Bu dersteki görev |
|---|---|
| Pratisyen hekim | İlk bakışta kritik hastayı ayır; vital bulguları tamamla, ABCDE’yi başlat ve yardım çağırma eşiğini düşük tut. |
| Acil tıp asistanı | ABCDE bulgularını olası nedenlerle eşleştir; muayeneyi ayırıcı tanıya göre genişlet, tedavi sonrası değişimi kaydet. |
| Acil tıp uzmanı | Eş zamanlı ekip işlerini yönet; ilk muayene ile seyir arasındaki uyumsuzluğu sorgula, yeniden değerlendirme ve karar noktasını belirle. |
🧭 Hasta başı algoritması
🧠 Kısa vaka
Hasta: “Mideme ağrı girdi” diyerek başvuruyor. Soluk ve terli; kısa cümlelerle konuşuyor. Nabız 124/dk, kan basıncı 88/54 mmHg.
İlk hamle: Karın palpasyonuyla uzun bir muayeneye başlamak yerine yardım çağır, monitörizasyon ve ABCDE değerlendirmesini başlat. Dolaşım bozukluğunu ele alırken karın ağrısının nedenini eş zamanlı araştır. Müdahaleden sonra perfüzyonu, vital bulguları ve karın muayenesini tekrar değerlendir.
❓ Tek soru
ABCDE sırasında B basamağında ağır solunum sıkıntısı saptadın. Önce ne yaparsın?
Yanıt: Gerekli desteği çağırıp solunum sorununa hemen müdahale eder, yanıtı değerlendirirsin. Ayrıntılı muayeneyi tamamlamak için E basamağına kadar beklemezsin.
